Świadectwa a gwarancje pochodzenia – poznaj podobieństwa i różnice
W europejskiej transformacji energetycznej coraz większą rolę odgrywa przejrzystość pochodzenia energii. Firmy, instytucje i konsumenci chcą wiedzieć, skąd naprawdę pochodzi energia elektryczna, którą wykorzystują. W tym kontekście na rynku funkcjonują dwa różne, choć często mylone mechanizmy potwierdzania źródła energii elektrycznej: świadectwa pochodzenia oraz gwarancje pochodzenia. Oba służą potwierdzaniu wytworzenia danej ilości energii elektrycznej w technologii OZE, ale różnią się funkcją, charakterem prawnym i wpływem na odbiorcę końcowego.
Co to jest świadectwo pochodzenia?
Świadectwo pochodzenia, znane również jako zielony certyfikat, to element systemu wsparcia dla wytwórców energii elektrycznej z odnawialnych źródeł (OZE). Wydawane przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE), potwierdza, że określona ilość energii elektrycznej została wyprodukowana w instalacji odnawialnej – na przykład w elektrowni wiatrowej, biogazowni czy farmie fotowoltaicznej.
System ten został stworzony po to, aby zachęcać producentów do inwestowania w zielone źródła energii. W praktyce działa to tak, że spółki energetyczne – sprzedawcy energii elektrycznej – mają obowiązek nabywać określoną liczbę takich certyfikatów od producentów OZE i przedstawiać je do umorzenia w URE. Jeśli tego nie zrobią, zwyczajowo muszą zapłacić tzw. opłatę zastępczą.
Poziom tego obowiązku ustala co roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska – np. na 2025 r. wyniósł on 8,5%, a w 2026 r. wzrośnie do 9%. Oznacza to, że bardzo nieznaczna część każdej złotówki, którą odbiorcy końcowi płacą w rachunkach za energię elektryczną, trafia pośrednio na finansowanie odnawialnych źródeł energii. Koszt zakupu i umorzenia świadectw wliczany jest bowiem w cenę energii elektrycznej, którą rozlicza sprzedawca. W ten sposób każdy odbiorca energii elektrycznej w kraju ma swój udział we wspieraniu produkcji zielonej energii.
Świadectwa pochodzenia są przedmiotem obrotu giełdowego i stanowią prawa majątkowe – można je kupować i sprzedawać jak inne instrumenty notowane na TGE. To rozwiązanie jest stopniowo wygaszane, ale nadal istotne dla krajowego systemu wsparcia OZE.
Co to jest gwarancja pochodzenia (GP)?
Gwarancja pochodzenia również potwierdza, że określona ilość energii elektrycznej została wytworzona ze źródeł odnawialnych – np. z farmy wiatrowej, elektrowni wodnej czy instalacji fotowoltaicznej. W Polsce wydaje ją Prezes URE, a każda gwarancja odpowiada krotności 1 MWh „zielonej” energii. W przeciwieństwie do świadectw pochodzenia, gwarancje nie stanowią obligatoryjnej formy wsparcia finansowego dla wytwórców i nie są obowiązkowym elementem ceny. Mają charakter informacyjny i dowodowy – to swoista etykieta jakości, która potwierdza pochodzenie energii.
Gwarancje pochodzenia są ważne przez 12 miesięcy od momentu wytworzenia energii elektrycznej. Może je nabyć każdy – zarówno przedsiębiorstwo, instytucja, jak i osoba prywatna, by w kolejnym kroku umorzyć, czyli formalnie przypisać „zieloną” energię do konkretnego odbiorcy. Dopiero umorzone gwarancje można wykazać w raportach ESG, dokumentach przetargowych czy komunikacji marketingowej.
Dla przedsiębiorstw – szczególnie tych sporządzających raporty ESG – gwarancje pochodzenia stanowią kluczowy instrument umożliwiający wiarygodne i transparentne udokumentowanie wykorzystania energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych.
Świadectwa pochodzenia a gwarancje pochodzenia – podobieństwa i różnice
| Aspekt | Świadectwo pochodzenia (zielony certyfikat) |
Gwarancja pochodzenia (gp) |
|---|---|---|
| Cel systemu | Wsparcie finansowe dla wytwórców energii z OZE | Potwierdzenie pochodzenia energii z OZE |
| Charakter | Obowiązkowy, regulowany ustawowo | Dobrowolny, informacyjny |
| Wystawca | Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE) | Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE) |
| Okres ważności | Do momentu umorzenia w systemie wsparcia | 12 miesięcy od wytworzenia energii |
| Obowiązek zakupu | Dotyczy spółek energetycznych (sprzedawców energii) | Zakup dobrowolny |
| Wpływ na rachunek odbiorcy | Wliczony w cenę energii (obowiązkowy koszt) | Zależny od decyzji odbiorcy |
| Charakter prawny | Prawo majątkowe, przedmiot obrotu giełdowego | Dokument elektroniczny potwierdzający pochodzenie energii |
| Zasięg | System krajowy (Polska) | System europejski – instrument międzynarodowy |
| Adresaci | Wytwórcy OZE, sprzedawcy energii, operatorzy, państwo, odbiorcy końcowi | Wytwórcy OZE, odbiorcy końcowi: firmy, instytucje, konsumenci świadomi ekologicznie |
Zarówno świadectwa pochodzenia, jak i gwarancje pochodzenia pełnią istotną rolę w budowaniu przejrzystego rynku energii elektrycznej i wspieraniu rozwoju odnawialnych źródeł w Polsce. Choć nazwy mogą brzmieć podobnie, różnią się zasadniczo celem, charakterem prawnym i wpływem na odbiorców końcowych.
Świadectwa pochodzenia to element systemu wsparcia dla producentów OZE – ich koszt wliczony jest w rachunki za energię elektryczną, przez co każdy z nas pośrednio wspiera transformację energetyczną. Gwarancje pochodzenia natomiast to dobrowolne potwierdzenie ekologicznego źródła energii elektrycznej, które pozwala firmom i instytucjom transparentnie wykazywać korzystanie z „zielonej” energii w raportach ESG, przetargach czy strategiach zrównoważonego rozwoju.
W praktyce oba systemy działają równolegle i uzupełniająco:
- świadectwa finansują rozwój odnawialnych źródeł (rozpoczynających działanie przed 2016 r.),
- gwarancje zwiększają zaufanie i przejrzystość rynku.
Razem tworzą fundament wiarygodnej transformacji energetycznej, łącząc ekonomiczne wsparcie dla wytwórców z możliwością świadomego wyboru dla odbiorców.